آنفلوانزاي پرندگان Avian Influenza

آنفلوانزا چيست؟
 

آنفلوانزا يک بيماري عفوني است که به وسيله ويروسي به همين نام ايجاد مي شود. سه نوع ويروس آنفلوانزا با نام هاي A, B. C شناخته شده است که نوع A بيشترين توانايي ايجاد همه گيري را دارد. آنفلوانزاي نوع A داراي زير گونه هاي مختلفي است که بر اساس آنتي ژنهاي سطحي H و N نامگذاري مي شود مانند H2N2 يا H3N2.

تاريخچه آنفلوانزاي پرندگان
 

يکي از زيرگونه هاي آنفلوانزاي A موسوم به H5N1 اولين بار از پرندگان آفريقاي جنوبي جدا شد. مخزن اين زيرگونه ويروس آنفلوانزا عمدتاً پرندگان وحشي هستند که با مهاجرت خود موجب انتشار ويروس در مناطق مختلف جهان مي شوند. در برخي پرندگان وحشي H5N1 مشکل مهمي ايجاد نمي کند. گاهي نيز تعدادي با اين بيماري تلف مي شوند اما نکته مهم آن است که آلودگي طيور اهلي موجب تلفات شديدي در مرغداريها شده و خسارت اقتصادي عظيمي بجا مي گذارد.

انتشار آنفلوانزاي پرندگان
 

در سالهاي 2004- 2003 ابتلاي طيور در چند کشور آسيايي باعث اتلاف بيش از 100 ميليون قطعه از پرندگان اهلي شد. علاوه بر قاره آسيا مواردي از آنفلوانزاي پرندگان از کشورهاي روسيه، قزاقستان، ترکيه، روماني و چند کشور ديگر نيز گزارش شده است.

انتقال آنفلوانزاي پرندگان به انسان
 

ويروس H5N1 از طريق بزاق، ترشحات بيني و فضولات پرندگان مبتلا منتشر مي شود. اولين بار در سال 1997 18 مورد ابتلاي انسان به آنفلوانزاي پرندگان در هنگ کونگ مشاهده شد که 6 نفر از اين بيماران فوت کردند.

انتقال انسان به انسان در آنفلوانزاي پرندگان
 

خوشبختانه انتقال انسان به انسان در آنفلوانزاي پرندگان بسيار نادر بوده و منجر به ايجاد زنجيره مداوم انتقال نشده است. موارد گزارش شده بيشتر در بين افراد خانواده بيماران مبتلا بوده است. در حال حاضر بخش عمده نگرانيها از آن جهت است که تغييرات ژنتيک در ويروس H5N1 موجب افزايش خطر سرايت ويروس در بين انسانها شده و اپيدمي هاي خطرناکي ايجاد نمايد.

علائم آنفلوانزاي H5N1 در انسان
 

بيشتر مبتلايان به آنفلوانزاي H5N1 در ابتدا علائمي از قبيل تب (38 درجه يا بيشتر) سرفه، آبريزش از بيني، گلودرد و گاهي اوقات تنگي نفس دارند. در بسياري موارد، اسهال آبکي در مراحل اوليه بيماري ديده مي شود که گاهي يک هفته قبل از علائم تنفسي اتفاق مي افتد. برخي بيماران درد شکمي، تهوع و سردرد نيز دارند. در دو مورد بيماران با اسهال و انسفالوپاتي (علائم مغزي) بدون علائم تنفسي مراجعه نموده اند.

گروههاي در معرض خطر ( در شرايطي که آلودگي پرندگان منطقه ثابت شده باشد)
 

1- کارگران مرغداريها، مزارع پرورش اردک، بوقلمون و شترمرغ.
2- کارگراني که در انتقال يا معدوم کردن لاشه پرندگان مرده نقش دارند.
3- شکارچيان پرندگان وحشي و مهاجر (در حال حاضر ممنوع است).
4- کساني که در مغازه هاي فروش پرندگان زنده کار مي کنند.
5- آشپزها و مشاغل مشابه که با ماکيان اهلي زنده يا اخيراً کشته شده سر و کار دارند.
6- فروشندگان پرندگان دست آموز.
7- دامپزشکان شاغل در صنعت طيور.
8- کارکنان آزمايشگاه هايي که با ويروس آنفلوانزا سر و کار دارند.
9- افراد ساکن در مناطقي که مرگ ماکيان خانگي و پرندگان وحشي بيش از حد انتظار رخ داده است.
10- سابقه مسافرت به مناطق آلوده (مانند ويتنام) طي 7 روز اخير و تماس نزديک با پرندگان زنده در آن مناطق.

کنترل و پيشگيري در آنفلوانزاي پرندگان
 

در حال حاضر اکثر کشورها تدابير مختلفي براي پيشگيري از ورود اين بيماري به داخل مرزهاي خود بکار گرفته اند که بر حسب شرايط متفاوت بوده است. برخي از اين اقدامات عبارتند از:
1- ممنوعيت واردات پرندگان زنده از خارج کشور.
2- منع شکار پرندگان مهاجر در تالابها و مناطقي نظير آن.
3- الزام مرغداران براي نگهداري طيور در فضاي سربسته به منظور جلوگيري از تماس آنها با پرندگان مهاجر و وحشي.
4- نابودي وسيع طيور موجود در مرغداري هاي منطقه اي که موردي از آلودگي در آنجا گزارش شده باشد.
5- جلوگيري از عرضه و فروش پرندگان زنده.
6- واکسيناسيون کارکنان مرغداري هاي آلوده يا مشکوک به آلودگي. لازم به ذکر است که واکسن آنفلوانزاي انساني موجود از ابتلاء به آنفلوانزاي H5N1 جلوگيري نمي کند ولي مي تواند نوترکيبي (اختلاط ژنتيک) H5N1 را با ويروس انساني و ايجاد سوشهاي جديدتر بگيرد.
7- نظارت و نمونه گيري از پرندگان مهاجر بخصوص در مواردي که مرگ و مير دسته جمعي در بين آنها رخ دهد.
8- استفاده از لوازم حفاظتي مانند گان و ماسک در کارکنان مرغداري هاي آلوده يا مشکوک به آلودگي.
9- تهيه داروي ضد ويروس Oseltamivir (با نام تجاري Tamiflu) به منظور درمان موارد احتمالي در انسان يا تجويز بصورت پيشگيري در بين کارکنان مرغداريهاي آلوده يا اطرافيان بيمار مبتلا.

نکات قابل توجه
 

1- مصرف گوشت مرغ و تخم مرغ پخته شده هيچ گونه خطري از نظر ابتلا به آنفلوانزاي پرندگان ندارد.
2- واکسن آنفلوانزا همه ساله با ترکيبي مبتني بر توصيه هاي سازمان بهداشت جهاني توسط کارخانجات سازنده تهيه مي شود. تزريق اين واکسن در ابتداي فصل پاييز از تعداد و شدت موارد آنفلوانزا در جامعه مي کاهد هر چند هنوز تحقيق جامعي در مورد ميزان اثر بخشي اين واکسن در جامعه ايران صورت نگرفته است. ضمناً واکسيناسيون آنفلوانزا از ابتلا به سرماخوردگي و ساير عفونتهاي دستگاه تنفسي جلوگيري نمي کند.
منبع:نشريه پيام پزشک، شماره 44.